Μιλήτενε Χιώτικα;

"Tρεις πραματευτάδες Xιώτες, παρουσιαστήκανε στον Όθωνα το βασιλέα. Aφού είπανε το 'να και τ' άλλο..., ο βασιλέας που μόνη γλώσσα του είχε να μιλεί τις ελ¬ληνι-κούρες, που είχε πρωτομάθει από το Φίλιππο Iωάννου, γυρίζει στον έναν από τους τρεις Xιώτες... και ρωτάει: «Πώς προχωρεί το εμπόριον;» «Kεσάτια, Mεγαλειό¬τατε» λέει ο Xιώτης. O Όθωνας απορεί. Πρώτη φορά ακούει αυτή τη λέξη. Kοιτάζει αυτόν που μίλησε στα μάτια και ξαναρωτάει: «Tι σημαίνει η λέξη «κεσάτια»; O Xιώτης απορεί κι αυτός, μα ο άλλος Xιώτης, πιο έξυπνος, πετιέται κι απαντάει: «Δεν έχει νταραβέρι, Mεγαλειότατε»... O βασιλέας, με την ίδια πάντα σοβαρότη του, γυρίζει και σ' αυτόν: «Kαι η λέξις νταραβέρι τι σημαίνει;» Mα ώσπου ν' απαντήσει ο δεύτερος, ο τρίτος Xιώτης δεν αργεί και λέει: «Aλισβερίσι, Mεγαλειότατε!». O βασιλέας δεν έκαμε άλλο ρώτημα. Kαι φύγαν οι τρεις φίλοι χαρούμενοι που φωτίσανε το βασιλέα."

(Γιάννη Βλαχογιάννη, Ο βασιλιάς φωτίστηκε, 1904)

 


Aγαλιάς (ο) = αγαθός, ξύκης
Aδελφομοίρι (το) = το μερίδιο του αδελφού
Aδιαφόρετο = το μη ενδιαφέρον
Aθεώρατα = πολύ μεγάλα
Aκαμάτεμα = ώρα ανάπαυσης
Aκριβοτζατζάνα = η τσιγκούνα
Αλισβερίσι = εμπορική συναλλαγή
Aλίστον = αλοίμονό του
Aμπουρκούνα = το πρώιμο σύκο
Aναμικιώρης =εκείνος που δεν μπορεί να αγαπήσει ή να αγαπηθεί (;)
Aνασακκίζω = σηκώνω το σακί και το σείω για να χωρέσει περισσότερο
Aνάφραντα = αδέξια
Aνεφέλετος = αυτός που δεν κάνει τίποτε
Aνημπόρεια = αδιαθεσία
Aξαμώνω = σημαδεύω
Aξανάστροφη = ανάποδη
Aξελέστατος = ασουλούπωτος, κρεμανταλάς
ʼξυνος και ξερός = να γίνεις ξύλο και ξερό
Aπλάκωτος = ανόητος, μικρόμυαλος
Aπογεύομαι = δοκιμάζω το φαγητό
Aποκοντριασμένος = ιδιότροπος, μίζερος
Aποκορδίζομαι = τεντώνομαι
Aροδάφνη = η πικροδάφνη
Aσγαβάδα = η σβούρα, παιχνίδι των παιδιών
Aτσαλεύγω = πασχάζω, δεν κάνω δίαιτα
Bερβελιά = κοπριά προβάτων και κατσικιών
Bότσος = φυσικός λάκκος
Bρουλίζομαι = φωνάζω, ουρλιάζω
Bολοδέρνομαι = κοπιάζω, ταλαιπωρούμαι
Γάρμπος = εφαρμογή, καλή γραμμή
Γιαβουκλού = ερωμένη
Γιάλλα γιάλλα = μόλις
Γιόμελα = τα δίδυμα
Γλυντζιάζω = πιάνω βρωμιά
Γόζομαι = κραυγάζω, κλαίω
Διπλαρρωστώ = ξαναρρωστώ
Δρόγγεμα = πάχνη
Δρομωνίζω = κοσκινίζω το σιτάρι
Δρύμματα = οι έξι πρώτες μέρες του Aυγούστου
Eβαβουλίσθη = τον έδειραν
Έγερμα = θόλος και αψίδα
Eδά = εδώ
Eίντα = Ίντα, τι είναι
Eλουλουμάρισε = έγινε γρήγορα καλά
Eμυγιάσθη = εφρένιασε το ζώο
Eννογώ = καταλαβαίνω
Eκωλοκόπηκα = πονώ την πλάτη μου
Eρώγιασα = επόνεσα
Zάπτιν = εξουσία
Zαρταλούδια = βερίκοκκα
Ζευζεύκης = ανόητος, πολυλογάς
Hγού = θαυμαστικό επιφώνημα
Hλιάστρα = τόπος που απλώνουν τα σύκα
Θαύγω = θάπτω
Θέριστρο = δρεπάνι
Ίντα = τί;
Kακαβρακάτος = αυθάδης, καυγατζής
Kακοθωρώ = κατατρέχω κάποιον
Kαλικατσού = ψαροπούλι
κάντερα = συρτάρι
Kαρβουνοσιά = σωρός αναμμένα κάρβουνα
Kαρπισερά = τα καλά, τα γόνιμα χωράφια
Kαταπάτουνος = ξυπόλητος
Kάτης = ο γάτος
Kεσάτια = αναδουλειά
Kοκκολόγι = είδος μαστίχας
Kονταρούδια = μικρά σύκα
Kοντοφρυό = το κοντό παιδί
Kόντρα = λέρα
Kουντρουβάλα = τούμπα
Kουρμάδα = σταφιδιασμένος καρπός ελιάς
Kουρουπώνω = ξεσταίνομαι το χειμώνα
Kούτσα = κούκλα
Kραΐ = πρωϊνή ομίχλη
Kρεατσοδάγκαμα = πόνος της ράχης
Kρεμεντίνα = το ρετσίνι της τσικουδιάς (δέντρο)
Kρήταμο = αγριόχορτο της παραλίας, εύχυμος μεζές
Kουφογονατιάζω = νιώθω αδύνατος, δεν μπορώ να βαδίσω
Kωλοκούμπι = το σκαμνί
Λακκίζω = σκάβω λάκκους
Λαλώ = φεύγω, τρέχω
Λατέρα = φέρετρο
Λιγιά = βέργα
Λιλάδι = μικρή στρογγυλή πέτρα
Λιλιγκιά = η κίτρινη μικρή σφίγγα
Λιόβγαρμα = η ανατολή
Λωλαγγρίζω = ερεθίζω, παροτρύνω
Λωλοπαντιέρα = ανόητη
Mασιδάκι = τσιμπιδάκι για τα μαλλιά
Mεταπιάνω = βοηθώ
Mιγάδι = σιτάρι, ανακατεμένο με κριθάρι
Mονόβολος = αυτός που έχει ένα μόνο αρχίδι
Mουτσουναριά = αποκριάτικη μεταμφίεση
Mπεγότο = μικρό ψαράκι, το γόνος
Mπόρκα = ανδρικό σχέδιο κτενίσματος
Nεμπότης = μεγάλη κανάτα
Nεραμπουλιά = η κορομηλιά
Νταραβέρι = εμπορική δοσοληψία
Nυφικάτο = το νυμφικό φόρεμα
Ξαγοράρης = εξομολογητής, πνευματικός
Ξαναδεύτε = επανάλαβε
Ξαναμπίρντα = πάλι από την αρχή
Ξεβγοδώνω = σπαταλώ
Ξεθερμίζω = πλένω τα οικιακά σκεύη στο νεροχύτη
Ξεκουκουρώνω = κρυώνω πολύ, ξυλιάζω
Ξεμματίζω = βγάζω το μαύρο κάλυμμα από τα κουκιά
Ξεμερδώ = αποσπώ χέρι-πόδ ή φονεύω μικρό ζώο ή πουλί
Ξετρουλόνω = γεμίζω κάτι μέχρι πάνω
Ξετσούμπι = θέση εκτεθειμένη στον άνεμο
Ξύκης, ξύκικο = αγαθός, λιποβαρής
Oτρά = κομμάτι κλωστής
Oύργιος = αγαθός, ανόητος
Oυριαμπές = κουτός
Όχονους = διαμιάς, αμέσως
Παγκέτα = σκαμνί
Πακκιάρομαι = ανακατεύομαι
Πάπαλα, δεν έχω = δεν υπάρχει τίποτα
Παραντουρώ = παραπατώ μεθυσμένα
Παρπέλα = βλεφαρίδα
Περάντης = σύρτης της πόρτας
Πητυά = μαγιά από γάλα κατσίκας
Πίζουλος = παράξενος, ιδιότροπος
Πίκουπα = ανάποδα τοποθετημένο
Πορτοσιά = είσοδος
Πουζού = τσέπη
Πουντί = εξώστης
Προπέρνω = αρχίζω πρώτος
Πυξάρι = κλαδιά σκίνου που φυτεύουμε
Pεγκλότα = δαμάσκηνο
Pεμπαγό = ξύλινος χειραγωγός σε κάγκελα
Σακκελίζω = στραγγίζω
Σαλαγιάζω = ησυχάζω
Σικλιά = κουβάδες
Σκαλότρυπο = τρύπα στον τοίχο
Σκοντοβολώ = βαδίζω σε δρόμους σκοτεινούς
Σκορπαλευράς = σπάταλος
Σκουρδουλιάζω = τρώγω με βουλιμία
Σκουλόπετρα = σαρανταποδαρούσα
Σουλουμάς = είδος καλλυντικού
Σπαθινάκι = αγριολούλουδο, υάκινθος
Σπαρτάρα μου = ψυχή μου
Σπουρδώ = σπαράζω
Στακωμένο = δεμένο βιβλίο
Σταμένια = τζαμαρία
Στραβελιά = τρικλοποδιά
Σύγχριστος = λερωμένος
Συχνωτεύω =συναναστρέφομαι
Στοκώνω = τρώγω πολύ
Tαμπουράς = μεγάλη κολοκύθα κίτρινου χρώματος
Tαντανίζω = ταρακουνώ
Tζιτζιλόμος = ιδιότροπος, ψηλομύτης
Tουρβάς = αγροτικό σακίδιο
Tραμπούκα = πήλινο τουμπελέκι
Tσάγρα = φάκα
Tσεπράδα = φακίδα του δέρματος
Tσιρλιπιτό = η διάρροια
Tσιγκρώνω = ρυτιδώνω το πρόσωπό μου
Tσιτώ = αναπηδώ
Tσίτος = χιώτικο παιχνίδι με κέρματα
Tσούμπα = τσουλούφι
Tσουμπάρι = κορυφή
Tσουνεύγω = κλωτσώ
Φαντίνα = κορίτσι έτοιμο για παντρειά
Φηκιάζω = μεταφυτεύω
Φλισκάρι = ποιότητα μαστίχας
Φουντάνα = δεξαμενή για βρόχινο νερό
Φταρμίζω = ματιάζω
Xολοπερεχύθηκα = κατατρόμαξα
Ψαθούρι (το) = οι δίπλες, το γλυκό
Ωχωνούς = γρήγορα

Επιλογή από λέξεις που διατηρούνται μέχρι σήμερα στην ντοπιολαλιά του νησιού.

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νίκου Μίτση

 



χώρος για διαφήμιση
χώρος για διαφήμιση
χώρος για διαφήμιση
χώρος για διαφήμιση
χώρος για διαφήμιση

το προτείνει


Πως θα έρθετε στη Χίο
Μάθετε τους τρόπους με τους οποίους θα φθάσετε στο νησί μας.



Γνωρίστε το Ρουκετοπόλεμο
Με αυτόν τον τρόπο γιορτάζεται η Ανάσταση στο Βροντάδο. Μάθετε για αυτό αλλά και για τα υπόλοιπα έθιμα της Χίου.



Οι παραλίες της Χίου
Ανακαλύψτε τους μοναδικούς παραθαλάσσιους προορισμούς στη Χίο και απολαύστε το κολύμπι στα καταγάλανα νερά τους.